BiodiversiteitsMonitor Akkerbouw (BMA): Zuidwestelijke Delta
De provincies Noord-Brabant, Zeeland en Zuid-Holland werken in een gebiedsgerichte aanpak aan de verdere uitvoering en doorontwikkeling van de BiodiversiteitsMonitor Akkerbouw (BMA). In dit meerjarige project (2026-2028) worden akkerbouwers begeleid bij het inzichtelijk maken en verbeteren van hun duurzaamheidsprestaties op basis van kritische prestatie-indicatoren (KPI's). Daarnaast is het uiteindelijke doel een werkbare, transparante en eerlijke systematiek waarin goede landbouwpraktijken en -prestaties daadwerkelijk worden beloond in de akkerbouw sector.
Boerenverstand is projectleider van het project en verantwoordelijk voor projectorganisatie en treedt op als trekker omtrent dataverzameling bij (boeren) deelnemers. Dit project illustreert hoe wij als bureau optreden in gebiedsgerichte aanpakken, de schakel zijn met de praktijk en tegelijkertijd effectief werken in samenwerkingsverbanden met overheid, markt en onderzoek partijen.
Aanleiding en context
Dit project bouwt voort op de lancering van de Biodiversiteitsmonitor Akkerbouw door BO akkerbouw in 2020. In 2021 startte het traject (tot 2024) om alle relevante partijen en stakeholders samen te brengen binnen het gebied van Zuid Westelijke Delta. Om alle door de stakeholders ingebrachte kennis te benutten, zijn we in werkpakketten uiteengegaan om de projectdoelen verder uit te werken. Zo hebben we met een groep akkerbouwers de KPI's getest en onder leiding van Farmhack de dataverzameling gewaarborgd. Samen met de Collectieven werkten we aan de KPI "Natuur en landschap" en vanuit de aangehaakte marktpartijen en overheden hebben we de beloningsregeling verkend. Tenslotte is er een klankbordgroep ingericht met daarin vertegenwoordigd: de drie provincies, de 3 waterschappen, BO Akkerbouw, WNF, Delphy, CZAV, BAYER, Cosun, Lamb Weston, FarmFrites, ZAJK, LTO Noord, ZLTO, Poldernatuur Zeeland en het Louis Bolk instituut. Deze groep geeft advies en helpt mee het project verder op te schalen binnen de delta.
De BMA past binnen de bredere beweging van middelsturing naar doelsturing in het landbouwbeleid. In plaats van voorschriften over maatregelen, wordt gestuurd op meetbare prestaties op thema's als biodiversiteit, bodem, milieu-impact en landschap. Dit vraagt om een systematiek die betrouwbaar is, uitvoerbaar blijft voor boeren en bruikbaar is voor beleid en beloning.
Na eerdere pilots is ervoor gekozen om de BMA in Zuidwest-Nederland op grotere schaal in een gebiedsgerichte aanpak toe te passen én tegelijkertijd verder te ontwikkelen.
Betrokken partijen
De provincies Noord-Brabant, Zeeland en Zuid-Holland treden gezamenlijk op als opdrachtgever. Akkerbouwers uit de drie provincies nemen deel aan het project en leveren data en praktijkervaringen. Het streven is om in 2026 445 deelnemers aan te haken en tot slot in 2026 op te schalen naar 600 deelnemers verdeeld over groepen uit verschillende deelgebieden, zie figuur 1.
Het project wordt uitgevoerd door een consortium van partijen met complementaire expertise. Boerenverstand is penvoerder en draagt de eindverantwoordelijkheid voor de projectcoördinatie en begeleiding van (boeren) deelnemers. Binnen het consortium werken onder meer Schuttelaar & Partners, ZLTO en CLM samen. Daarnaast zijn partijen als WUR, BoerenNatuur, Van de Borne Campus en Delphy betrokken bij specifieke onderdelen.
In de klankbordgroep is het streven daartoe een brede vertegenwoordiging opnemen vanuit de diverse overheden, landbouworganisaties, maatschappelijke organisaties, banken en ketenpartijen betrekken.
Projectaanpak
De uitvoering is georganiseerd in zes samenhangende trajecten, met als uitgangspunt de jaarlijkse cyclus die een deelnemende akkerbouwer doorloopt.
Boerenverstand vervult daarin twee centrale rollen. (1) Projectorganisatie en management: wij richten de projectorganisatie in en sturen deze aan. Daarbij wordt de samenhang tussen werkpakketten bewaakt en vindt structurele afstemming plaats met het kernteam, bestuurlijk overleg, klankbordgroep en boerenraad. Daarnaast treden wij op als (2) projectbegeleiders en ondersteunen we deelnemers. Binnen dit traject worden akkerbouwers gedurende de hele projectperiode begeleid door vaste BMA-coaches. Deze coaches ondersteunen deelnemers bij:
- het correct en volledig aanleveren van data;
- het uitvoeren van een nulmeting en het opstellen van een prognose;
- het interpreteren van KPI-scores;
- het vertalen van inzichten naar haalbare verbetermaatregelen.
De begeleiding is gebiedsgericht georganiseerd: deelnemers werken in vaste groepen waarin kennis wordt gedeeld en ervaringen worden uitgewisseld. De aanpak combineert individuele ondersteuning met groepsbijeenkomsten, aangevuld met praktische hulpmiddelen, zoals fact-sheets en digitale toepassingen. Zo vormt het de schakel tussen de KPI-systematiek en de toepassing op het boerenerf. In de overige trajecten werken we met partners samen aan datavalidatie, het ontwikkelen van een beloningssystematiek en goede communicatie.
Verwachte resultaten en inzichten
Het project is van groot belang voor de doorontwikkeling van doelsturing, maar ook voor een toekomstbestendige akkerbouw. De projectaanpak richt zich zowel op de verdere toetsing en doorontwikkeling van de KPI-systematiek. Dit betreft het ontwikkelen van bedrijfsspecifieke doelstellingen, als op effectieve samenwerking, databeheer en kennisuitwisseling naar telers en de hele akkerbouwketen. Het uiteindelijke doel is een werkbare, geteste, transparante en eerlijke (data)systematiek waarin goede landbouwpraktijken en -prestaties daadwerkelijk worden beloond. Dat gaat gepaard met meerdere adviesrapporten.
Daarnaast streeft het project naar ervaring en kennis opdoen op het gebied van: datakwaliteit en draagvlak; inzicht in KPI's en de relatie met keuzomogelijkheden voor boeren; of gebiedsgerichte uitwisseling het leerproces versterkt en of een stevige projectorganisatie noodzakelijk is om schaalbaar te werken.
Daarmee vormt BMA Zuidwest niet alleen een uitvoeringsproject, maar ook een belangrijke leeromgeving voor toekomstig landbouwbeleid.
Contact
Vragen over KPI's of nieuwsgierig naar mogelijkheden voor projectbegeleiding? Neem contact op met
Ellen Tijkotte, consultant en manager, ellen@boerenverstand.nl