Direct naar content

KPI‑systematiek (KPI‑K): leren van het toetsen in de praktijk

Hoe maak je duurzaamheid meetbaar, vergelijkbaar én werkbaar op het boerenerf? Binnen het project integrale KPI‑kernset duurzame landbouw wordt gewerkt aan een systematiek voor doelsturing en monitoring voor duurzame landbouw. Een belangrijk onderdeel van het project is het toetsen van de KPI‑systematiek voor bedrijfsgerichte doelsturing voor de prioritaire opgaven: klimaat; water en stikstof. Een visuele weergave van het project is terug te vinden in figuur 1. 

In februari 2026 lanceerde Boerenverstand samen met partners het rapport “De integrale KPI-kernset Duurzame Landbouw: uitwerking voor melkveehouderij en akkerbouw”.  Een resultaat van 5 jaar wetenschappelijk onderzoek én in de praktijk testen van kritische prestatie indicatoren. Momenteel vindt o.a. de doorontwikkeling van de nieuwste indicatoren en uitbreiding naar andere sectoren plaats. Het doel is om te testen of één samenhangende set KPI’s kan functioneren als gemeenschappelijke duurzaamheidstaal voor boeren, overheden en ketenpartijen. 

Boerenverstand is in dit project de schakel naar de boeren praktijk en begeleidt deze praktijktoetsen van ontwerp tot uitvoering.  Het project richt zich nadrukkelijk op het toetsen in de praktijk, met echte data en alle keuzes en overweging die in de praktijk spelen. Deze praktijktoets vertalen wij tenslotte weer naar keuzes in beleid en wetenschappelijke ontwikkeling.  

 

Figuur 1: Visuele weergave integrale kernset (Bron: KPI rapport 2026). 

Betrokken partijen 

Dit project vindt plaats binnen het landelijke programma KPI‑K, in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), waarbij Boerenverstand in een kennisconsortium samenwerkt met Wageningen UR en het Louis Bolk Instituut.  

Het kennisconsortium is verantwoordelijk voor de wetenschappelijke en theoretische onderbouwing. Voor ons bureau ligt deze o.a. bij het organiseren, begeleiden en benutten van praktijkervaringen van boeren. We hebben de afgelopen jaren veel boeren en boerengroepen mogen raadplegen om de set KPI in praktijkpilots te testen. Er hebben 10 praktijkpilots plaats gevonden met totaal van circa 280 boeren. Met data en het praktijkoordeel van boeren hebben we de KPI set herzien; KPIs verwijderd, aangescherpt, of bevestigd dat we de juiste KPI’s te pakken hadden. Ook zijn op basis van de praktijktoetsen aanbevelingen geformuleerd voor verdere verbetering en doorontwikkeling van KPI’s.   

 Aanleiding en context 

Boeren worden geconfronteerd urgente opgaven in de landbouw met een toenemend aantal beleidsdoelen, monitors, keurmerken en rapportageverplichtingen. Deze zijn vaak: sectoraal of thematisch ingestoken; gebaseerd op maatregelvoorschriften en onvoldoende op elkaar afgestemd. 

De KPI‑systematiek biedt de mogelijkheid om integraal te sturen op doelen, waarbij de insteek is dat het meer ruimte bieden om vanuit eigen vakmanschap beslissingen te nemen. De KPIs helpen daarbij aan te tonen of dit tot het gewenste resultaat leidt, óf dat bijsturing nodig is. En wie goed presteert wordt daar ook voor gewaardeerd. Zo zou het moeten werken, en Boerenverstand blijft zich inzetten voor deze ontwikkeling 

Projectaanpak 

Als adviesbureau werken wij mee met doorontwikkelingen, operationalisering en het toetsen van kpi's in de praktijk. Vervolgens maken wij ook de vertaalslag terug voor de toepassing binnen doelsturing.

 Concreet betekent dit dat in werkpakket van praktijktoetsen wij de volgende werkzaamheden hebben: 

  • het ondersteunen van boeren bij het gebruiken en interpreteren van KPI‑uitkomsten; 

  • het organiseren en begeleiden van praktijktoetsen en pilots; welke KPI’s logisch zijn voor deze toepassingen; welke eenheden en detailniveaus bruikbaar zijn; hoe doelen vertaald kunnen worden naar bedrijfsniveau; welke economische en praktische consequenties dit heeft voor boeren; hoe risico’s op afwenteling tussen doelen kunnen worden voorkomen. 

  • het ophalen en structureren van leerervaringen uit de praktijk; 

  • het vertalen van praktijkervaringen naar gerichte adviezen voor het kennisconsortium; 

  • het bewaken van uitvoerbaarheid, eenvoud en administratieve lastendruk voor de boeren. 

Resultaat & opbrengsten  

Een belangrijke mijlpaal voor dit project was de oplevering van het rapport februari 2026 De integrale KPI-kernset Duurzame Landbouw: uitwerking voor melkveehouderij en akkerbouw. Hier werd vooralsnog de huidige kpi kernset opgeleverd voor melkvee en akkerbouw, zie tabel 1. 

 

Tabel 1: Weergave KPI kernset melkvee en akkerbouw (Bron: KPI rapport 2026). 

Het project levert een diepgaand inzicht in de praktische toepasbaarheid van KPI‑systematiek; concrete verbeterpunten voor definities, rekenwijzen en datagebruik; input voor governance, beloningssystematiek en verdere opschaling; een versterkte positie van de primaire producent binnen doelsturing met KPI’s. 

De praktijktoetsen laten zien dat: 

  • een integrale KPI‑set helpt om samenhang tussen duurzaamheidsdoelen zichtbaar te maken; 

  • volledige uniformering niet haalbaar is, maar harmonisatie wel noodzakelijk; 

  • datakwaliteit en automatisering cruciaal zijn voor opschaling; 

  • boeren behoefte hebben aan meer detail op perceel‑ of gewasniveau om gericht te sturen; 

  • begeleiding nodig is om KPI‑scores te vertalen naar concrete keuzes op het bedrijf. 

Vervolg 

In het vervolg van dit project ligt de focus op het verder verdiepen en verbreden van de praktijktoetsen. Momenteel vindt o.a. de doorontwikkeling van de nieuwste indicatoren en uitbreiding naar andere sectoren plaats. De geleerde lessen uit lopende pilots worden benut om KPI‑definities, rekenwijzen en toepassingsvormen verder aan te scherpen. 

Tegelijk worden nieuwe, gerichte praktijktoetsen opgezet, onder andere rond bedrijfsgerichte doelsturing voor klimaat, water en stikstof en de toepassing van KPI’s in andere landbouwsectoren en bij nieuwe toepassers zoals provincies, waterschappen en marktpartijen.  

Contact 

Vragen over KPI’s of nieuwsgierig naar mogelijkheden voor projectbegeleiding en hoe wij in de praktijk toetsen? Neem contact op met 

Ellen Tijkotte, consultant en manager, ellen@boerenverstand.nl