Zeeuwse Ontwikkelingsbank: verduurzamen met pachtgrond

De provincie Zeeland verkent met de pilot Zeeuwse Ontwikkelingsbank hoe pachtgronden ingezet kunnen worden als instrument om gebiedsgerichte transitie te stimuleren en agrarische bedrijven te ondersteunen bij verduurzaming. De provinciale gronden worden tijdelijk beschikbaar gesteld aan boeren die stappen willen zetten richting een volhoudbare landbouw, waarbij prestaties meetbaar worden gemaakt met KPI’s. 

De pilot is op 1 januari 2025 gestart en loopt tot 2031 op Schouwen‑Duiveland, met circa 70 hectare pachtgrond verdeeld over 12 agrarische bedrijven. Figuur 1 weergeeft de verdeling van de grond op het eiland. In dit gebied komen meerdere opgaven samen: stikstof, biodiversiteit, waterkwaliteit én waterkwantiteit. Via deze pachtgronden wordt invloed uitgeoefend op het totale bedrijfsareaal van de deelnemende boeren, samen goed voor circa 1300 hectare. Daarmee heeft een relatief klein oppervlak aan pachtgrond een groot potentieel effect. 

Boerenverstand fungeert daarbij als schakel tussen boer, grond en provinciaal beleid. De Zeeuwse Ontwikkelingsbank laat zien hoe grondbeleid, KPI‑sturing en intensieve begeleiding samen kunnen komen in een werkbare gebiedsaanpak. Ook fungeert het als praktijkvoorbeeld voor overheden die pacht willen inzetten als motor voor verduurzaming, met ruimte voor het vakmanschap van de boer. 

Betrokken partijen 

Dit project voeren wij uit in opdracht van de Provincie Zeeland en heeft 12 deelnemende bedrijven variërend van melkveehouders en akkerbouwers, tot stieren- en schapenhouders. 

Als bureau ondersteunen wij zowel de deelnemende boeren als de provincie bij het toetsen, leren en doorontwikkelen van dit grondinstrument.  Concreet betekent dit: begeleiding van boeren bij het opstellen en uitvoeren van bedrijfsontwikkelplannen; verzamelen en interpreteren van KPI‑data; organiseren van kennisuitwisseling; terugkoppelen van lessen en knelpunten richting beleid. 

Aanleiding en context 

De provincie Zeeland heeft de ambitie om robuust systeemherstel van het Natura 2000-gebied Kop van Schouwen te realiseren door naast maatregelen in de natuurgebieden ook maatregelen in de zone eromheen toe te passen. Hierbij kan als maatregelen gedacht worden aan een reductie van de stikstofemissies en het reduceren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, verbeteren van de bodemkwaliteit en de hydrologie, en het vergroten van de (agro-)biodiversiteit. Daarnaast is er ook de opgave voor een goede waterkwaliteit vanuit de Kaderrichtlijn Water. De agrarische sector krijgt in toenemende mate te maken met deze opgaven. De provincie Zeeland stelt de landbouwgronden beschikbaar om de duurzame landbouw te stimuleren en aan de opgaven te werken, met speciale aandacht voor het zoetwater‑ en verziltingsvraagstuk. Daarnaast is er de maatschappelijke vraag naar multifunctioneel gebruik van het platteland. Denk aan beleving, recreatie, landschapsverfraaiing en lokaal kopen.  

De provincie wil verduurzaming expliciet meenemen in de voorwaarden voor gronduitgifte, maar loopt daarbij tegen fundamentele vragen aan. Het doel van de pilot is om te toetsen of pachtgronden effectief ingezet kunnen worden als transitiegrond: om verduurzaming op bedrijfsniveau te versnellen; om duurzaamheidsprestaties meetbaar te maken met KPI’s; en om te leren welke randvoorwaarden nodig zijn voor opschaling binnen beleid.  

 Projectaanpak 

De pilot is onderverdeeld in drie fasen van telkens twee jaar: een leerfase, toepassingsfase en aanscherpingsfase. In de eerste jaren staat leren en ontwikkelen centraal; later verschuift de focus naar prestatieverbetering en standaardisatie. 

Boerenverstand begeleidt de pilot via vier samenhangende trajecten: